Nieuws
dinsdag 10 december 2019

Peter van Lieshout : Dynamische organisatie van taken met kwaliteitsgaranties, de sleutel tot de oplossing?

Thema's

Leven lang ontwikkelen Werken naar talent

Branches

Alle branches

Kun je burgers garanderen dat de kwaliteit van zorg op orde is, zonder een beroep te hoeven doen op het feit dat de mensen die in de zorg werken, hun diploma als bijvoorbeeld arts of verpleegkundige hebben behaald? Zie hier het dilemma van kwaliteitsbewaking en flexibele organisaties. Wie op een innovatieve manier met dat vraagstuk om weet te springen, heeft de sleutel tot het oplossen van de arbeidsmarkttekorten in de zorg te pakken. Maar eenvoudig is het niet.

Anderhalve eeuw kwaliteitsbewaking

Al weer anderhalve eeuw bemoeit de overheid zich met kwaliteitsbewaking in de zorg, en dat doet ze vooral door er voor te zorgen dat beroepsbeoefenaren over de juiste opleiding beschikken. Toen in het midden van de negentiende eeuw de markten werden bevolkt door waarzeggers, aderlaters, piskijkers en kruidendokters, ontstond een roep om meer regulering. De overheid wilde paal en perk stellen aan kwakzalvers en oplichters. Eenvoudig was dat niet. Uiteindelijk werd in 1865 besloten tot een wet die regelde dat aanbieders van medische handelingen moesten beschikken over een adequate opleiding, en werd een Inspectie in het leven geroepen die daar op toe moest zien. In de decennia daar op werd het beroep tot arts steeds verder gereguleerd. Dat had een hele positieve kant: allerlei dubieuze aanbieders van medische diensten raakten hun markt kwijt. Deze ontwikkeling had ook een minder positieve kant: de toegang tot het verlenen van medische diensten werd ongeveer dichtgezet. Alleen na een lang traject van medische studies konden mensen zich melden om toegelaten te worden tot de beroepsgroep arts, en het waren de artsen zelf die weer controleerden of die nieuwelingen aan de eisen voldeden. De artsen regelden en passant ook hoeveel artsen er kwamen, en waar ze konden gaan werken. Zo ontstond een selecte beroepsgroep die zich verantwoordelijk achtte voor de kwaliteit van zorg, die stevig investeerde in onderzoek en ontwikkeling, maar die tegelijk tegenhield dat sommige van die medische diensten ook anders georganiseerd gingen worden.

Die twee kanten van de medaille – kwaliteitsgaranties en uitsluiting van anderen – spelen tot op de dag van vandaag. Voor een deel is dat proces zelfs verder doorgegaan, want binnen de beroepsgroep van bijvoorbeeld de arts zijn er weer nieuwe barrières opgeworpen: er ontstond een proces van specialisatie, subspecialisatie en subsubspecialisatie.
Voor een deel zijn er uitzonderingen gemaakt, zoals de voorbehouden handelingen van verpleegkundigen. Maar fundamenteel aangetast is het systeem niet.
De vraag is of we niet gaandeweg een andere weg in moeten slaan.

Inspelen op nieuwe inzichten en technieken

Iedereen is er van overtuigd dat het een belangrijke taak van de overheid is burgers te verzekeren van een goede gezondheidszorg – niemand wil terug naar een wildwest met kwakzalvers. Maar we willen wel naar een structuur waarin taken zonder zware wetgevingsprojecten steeds anders verdeeld kunnen worden. Voor een deel is dat nodig om medische inzichten en technieken steeds sneller veranderen: je moet de zorg zo organiseren dat je daar permanent op kan inspelen. En voor een deel is het ook nodig omdat werknemers zich steeds willen ontwikkelen. Soms is het prettig om een bepaalde periode in je leven vooral hetzelfde te mogen doen, maar er komt een moment dat je weer verder wil, en je nieuwe inzichten en technieken je eigen wil maken.

Levenlang leren is als ideaal inmiddels breed onderschreven. Dan moet het ook mogelijk zijn om je verder te bekwamen in bepaalde ziektebeelden, zorgconcepten, patiëntengroepen of interventietechnieken, zonder dat daar zware wettelijke blokkades in de weg staan.

Aandacht voor specifieke competenties

Daarmee wordt het een opgave om kwaliteitsbewaking minder te koppelen aan het toegelaten zijn tot een specifiek beroep en meer aan het hebben opgedaan van specifieke competenties in specifieke zettingen. Dat zal niet zonder slag of stoot gaan, want het vergt zorgvuldigheid (je mag niet onverantwoord omgaan met de opdracht kwaliteit te garanderen) en het stuit op belangen (het verhaal van de gevestigden en de buitenstaanders is een eeuwenoud thema). Toch zal het gaandeweg gaan gebeuren, zo vermoed ik: De druk is groot om nieuwe ontwikkelingen in de zorg goed te accomoderen.

Bovendien geldt: wat in de zorg speelt, speelt ook in andere sectoren. De grote klassieke beroepen (leraar, arts, advocaat) staan in de hele westerse wereld onder druk. Het beroep van leraar is al minder afgeschermd dan het was: we accepteren al enkele decennia dat een kwart van de docenten op het voortgezet ‘onbevoegd’ is, en we zijn nu druk bezig zij-instromers in het onderwijs een plek te geven om het lerarentekort aan te pakken, en de meeste van deze instromers hebben geen reguliere opleiding tot leraar genoten. Het grote jaarcongres van de Amerikaanse juridische wereld kreeg twee jaar geleden het thema ‘the end of lawyer’ omdat het steeds duidelijker werd dat met de opkomst van paralegals en elektronische zoeksystemen de advocaten niet langer de exclusieve toegang tot de rechtbank konden claimen.
De zorg zal op de een of andere manier verder gaan volgen.

Een dynamische organisatie van taken in de zorg, met kwaliteitsgaranties die niet teruggrijpen op een traditionele beroepenstructuur: het is niet de vraag of, maar wanneer en hoe die er komt.

Gerelateerde artikelen

Bekijk alle artikelen
Koploper
Dweilen met de kraan dicht

Oudere medewerkers inzetten als mentoren van nieuwe collega’s: dat levert bij ouderenzorgorganisatie St. Sint Jozefoord op veel vlakken winst op. Dit Koploperinitiatief draagt dan ook groots bij aan het oplossen van de...

Lees meer
Nieuws
Gezocht: Redacteur/Online communicatiemedewerker

Ben jij die communicatief sterke professional, met een vlotte pen die weet van aanpakken? Wij zijn per direct op zoek naar een Redacteur / Online communicatiemedewerker met uitstekende redactionele vaardigheden voor onze...

Lees meer
Nieuws
Jelle Boonstra: Een mooie en inspirerende dag

"Een mooie en inspirerende dag die helemaal in het teken stond van het anders en vernieuwend organiseren van zorg en welzijn".  Zo opent Jelle Boonstra van RegioPlus zijn voorwoord in de derde en laatste editie van Leer...

Lees meer