Nieuws
dinsdag 14 april 2020

Ademen en opschalen: actieleren in de Corona-periode

Thema's

Gezond werken Leven lang ontwikkelen

Branches

Alle branches

De Franse schrijver Michel Houellebeck verwijst in zijn boek ‘De kaart en het gebied’ naar de routekaarten van Michelin als een vorm van ultiem vakmanschap om het wegennet te tekenen. Analoog aan de kunst van de wegenkaart kunnen we de patiënten-routes in de gezondheidszorg en de bijpassende personeelsinzet ten tijde van de Corona-crisis zien als een capaciteitsvraagstuk van hogere orde.

Daartoe maakten we vier weken geleden een onderscheid tussen de volgende drie routes in de patiënt pathway:

  1. preventieve route en diagnose,
  2. verzorgende en behandelfase en
  3. nazorgfase in de Corona-behandeling.

In dit artikel staan we stil bij het ademen en opschalen van de personeelsinzet in ieder van deze fasen.

Hoewel preventie tegen Corona-besmetting nodig blijft, trekt de behandelfase momenteel de meeste aandacht. Het beroep op intensive care verpleging is de afgelopen weken dusdanig snel gegroeid dat overal in Nederland de capaciteit is uitgebreid en personeel van andere afdelingen op de IC wordt ingezet. Ook zijn enkele patiënten in Duitse ziekenhuizen geplaatst. Er is goede hoop dat deze capaciteitsuitbreiding het morele dilemma voorkomt dat er straks niet voldoende plaats is iedereen de nodige zorg te verlenen.

Door de substitutie van personeel worden operaties en behandelingen elders in de ziekenhuizen uitgesteld. Wij zien dus in de behandelfase van reguliere patiënten een tekort ontstaan of een uitstel in trajecten met nog onbekende gevolgen. Het zou kunnen zijn dat het ene gat in onze capaciteitsplanning gestelpt wordt door het creëren van een ander lek in de zorgketen met nog onbekende gevolgen.

Gelukkig blijkt de beroepsarbeidsmarkt in de zorg niet gesloten te zijn. Niet alleen worden verloven ingetrokken en wordt de personeelsinzet heroverwogen, ook willen mensen van buiten in de zorg gaan werken: reeds gediplomeerden, zij-instromers, hybride medewerkers, hulpkrachten en vrijwilligers. Geïnitieerd door de beroepsorganisaties en sociale partners in de zorg hebben zich in het hele land al 20.000 mensen aangemeld voor de campagne ‘extra handen voor de zorg’.

In een stad als Rotterdam ging het begin april al om 1600 personen, mede na een oproep van Burgemeester Aboutaleb in de lokale media, het Algemeen Dagblad en bij Jinek. Inmiddels houden teams van vrijwilligers belrondes om potentiele belangstellenden te woord te staan. Extra lesmateriaal is beschikbaar.

Hier bewijzen de bestaande netwerken zich, zo werd het registratieportal overnacht opgebouwd. RegioPlus doet de uitvoering, waarbij gewerkt wordt met bestaande kwalificaties en bevoegdheden. In sommige regio’s is sprake van directe matching met zorginstellingen, in andere gevallen worden kandidaten in een database opgenomen waarna matching kan plaatsvinden. Zorginstellingen kunnen heel direct sturen, bijvoorbeeld vragen om 18 mbo-verzorgenden Interne gezondheidszorg. Een ongekende samenwerking voor het opschalen van de zorgverlening.

Uit de ervaringen met het meldpunt blijkt dat zich diverse bijvoorbeeld hoogopgeleide Turkse, Amerikaanse en Oostenrijkse verpleegkundigen hebben aangemeld. Hier geldt in principe de zogenoemde ‘verlengde arm constructie’ om hen zo snel mogelijk aan het werk te krijgen. In de kern gaat het erom dat buitenlandse deskundigen die bevoegd en bekwaam zijn, in opdracht van een bevoegde arts mogen werken als ook de tussenkomst en het toezicht gewaarborgd zijn. Als de bevoegdheid en bekwaamheid nog niet vast staat, kan deze bijvoorbeeld per ziekenhuis worden vastgesteld. Tenslotte kunnen internationale deskundigen zonder aangetoonde bevoegdheden in het kader van de goede zorg van de WKKGZ ter ondersteuning van professionele zorgverleners worden ingezet.

Voor studenten in beroepsopleidingen biedt de Corona-crisis ook een bijzondere kans. Het beleid van scholen is dat studenten niet verplicht kunnen worden overuren te maken, ook niet als de zorginstellingen daarom vraagt. Zij hoeven niet extra te werken, al zal om hun inzet worden gevraagd. Door de urgente personeelsbehoefte is er voor hen veel te leren over beroepshouding, ethische dilemma’s en het gebruik van digitalisering, dat door de sluiting van de mbo en hbo-instellingen toch al een boost krijgt.

Niet alleen in de ziekenhuizen, ook elders in de zorg is er vraag naar personeel. Zo stijgt het ziekteverzuim en is er alom de behoefte aan psychologische ondersteuning gezien de ernst van de problematiek en ook de verwachte extra mentale hulpvraag in de nazorg. We hoeven niet verbaasd te zijn straks de opkomst van de digi-coach en de toename van zorgtechnologie in de gezondheidszorg waar te nemen.

We denken daarom dat het net gelanceerde onderscheid tussen vitale en niet-vitale functies op de Nederlandse arbeidsmarkt al gauw niet meer hanteerbaar zal zijn. Er is immers sprake van een enorme impuls op het terrein van nazorg en mentale ondersteuning, zoals het volgen van de naweeën van de ziekte en traumabehandeling. Als ook de verpleging en gehandicaptenzorg weer de volle aandacht krijgen die ze verdienen, zullen we de solidaire inzet van mantelzorgers en vrijwilligers hard nodig hebben om patiënten zo snel mogelijk zelfredzaam te maken. Dus ook in de nazorgfase telt iedere medewerker en zal vrije in- en uitstroom leiden tot een nieuwe discussie over flexibele en niet-flexibele banen en de grenzen van de arbeidsmarkt in de gezondheidszorg.

Ook dan is het nog verstandig te denken in drie fasen van personeelsinzet. Als we opschalen -en terugschakelen- heeft dat gevolg voor andere specialisatiegebieden. Tegelijkertijd kunnen we noteren dat de zorg ademt met de buitenwereld: er zijn posities beschikbaar voor reeds geschoolde herintreders, voor zij-instromers, voor studenten, voor internationale deskundigen, en voor vrijwilligers. En het soortelijk gewicht van digitalisering, testers, coaches, persoonlijke begeleiders zal groeien. Een routekaart helpt dit terrein goed te betreden.

Marc van der Meer, ambassadeur op het thema Leven lang leren en  bijzonder hoogleraar Onderwijsarbeidsmarkt in Tilburg.|
Annet de Lange, ambassadeur op het thema Gezond werken en bijzonder hoogleraar aan de Open Universiteit en lector in Human Resource Management aan de Hogeschool Arnhem-Nijmegen.

Gerelateerde artikelen

Bekijk alle artikelen
COVID-19
Handreiking communicatieaanpak coronavirus

De handreiking  communicatieaanpak coronavirus is gemaakt door het Nationaal Kernteam Crisiscommunicatie (NKC), met hulp van vele collega’s in het land. De handreiking brengt inzichten samen over de aanpak van communi...

Lees meer
COVID-19
Helden van de zorg inspireren tot carrièreswitch: ‘Maar onderschat niet hoeveel in...

De coronacrisis brengt een hernieuwde waardering voor zorgmedewerkers met zich mee. Hun tomeloze inzet en grenzeloze toewijding kunnen werkzoekenden inspireren om opnieuw in deze sector te beginnen. Maar een overstap naa...

Lees meer
COVID-19
Platform anderhalve-meter-zorg

Hét platform voor en door de zorg met hulpmiddelen in tijden van Covid-19. Het platform is een initiatief om alle kennis en ervaring die in het land beschikbaar is te bundelen. Je kunt er ideeën halen én insturen. An...

Lees meer